(2.05.2013 )

Út í lífið

Hildigunnur Sverrisdóttir, arkitekt FAÍ og fagstjóri í arkitektúr skrifar í tilefni af útskriftarsýningu nemenda sem stendur yfir í Hafnarhúsinu og lýkur nú á sunnudag. Hildigunnur verður með sérstaka yfirferð fyrir áhugasama arkitekta á sunnudag klukkan 14,00.

Nú stendur yfir útskriftarsýning Listaháskóla Íslands í Hafnarhúsinu.  Sýningin opnaði um liðna helgi og lýkur nú á sunnudaginn kemur.  Áhugavert nokk virðist þessi fjölsóttasta sýning Listasafns Reykjavíkur vekja litla eftirtekt á öldum hins arkitektóníska ljósvaka, sem annars situr ekki á sínu þegar kemur að gagnrýni á meinta aflokun skólans.   Nú mætti ef til vill lesa þrekaðan biturleika milli lína minna, en öðru nær, ég vona að hinir digru barkar kolleganna finni sig hvatta af samtalsvilja til að skoða og meta afrakstur og uppskeru ársins.

 

Þetta árið útskrifast nemendur í 9. skipti með BA-gráðu í arkitektúr frá skólanum og leita í framhaldinu á vit nýrra skóla erlendis.

 

Sá heimur sem mætir íslenskum arkitektúrnemum hefur breyst talsvert á undanförnum árum, að hluta til með tilkomu Listaháskólans.  Eitt er að hafa yfir höfuð möguleikann á því að læra arkitektúr í sínu eigin samhengi, en komum betur að því síðar.  Það er nokkuð annað en að standa sem óskrifað blað á leið út í heim, fullur eftirvæntingar til 5 ára námstíðar á erlendri grundu – reyndar er meðalnámstími okkar sem eldri erum nær 7 árum af ýmsum orsökum.  Áður fyrr þótti ekki slæm lenska að fólk yrði eins lengi og þörf kræfi við nám, arkitektúr er víðfeðmt og margbrotið fag sem snertir á flestum þáttum mannlegs samfélags, sum okkar skiptu um skóla eða jafnvel námsland á ferlinum og býr íslenskt arkitektúrsamfélag að gríðarlegri auðlegð þegar litið er til fjölbreytileika þess svarðar sem íslenskir arkitektar spretta úr.  Slíkt væri hægt að nýta og rækta af mun meiri natni en tíðkast hefur, ef fólk tendraði með sér áhuga til að hlusta og læra hvert af öðru.

 

Nú standa útskriftarnemendur okkar frammi fyrir því að eiga tvö ár eftir í námi. Flest lönd hafa hert talsvert hraðakröfurnar og yfirvöld sent hvata út í skólasamfélögin til að skjóta nemendum af nákvæmni út eftir tveggja ára skólavist á MA-stigi, m.a. vegna innleiðingar Bologna staðla í Evrópu.  Tvö ár eru skammur tími til að setjast að á nýjum stað, tileinka sér hugsun og kennslulag, mynda sér skoðun á því hvort og þá hvernig maður vill helst nýta sér sem best það sem staðurinn hefur upp á að bjóða.  Mun meira flæði er nú af nemendum úr öðrum heimsálfum, sem jafnvel hafa lokið fullnaðargráðu í sínu heimalandi en sækjast eftir aukagráðu til að auka starfsmöguleika sína.  Þetta þurfum við að hafa í huga þegar við útskrifum nemendur okkar til áframhaldandi arkitektúrnáms.

 

Vissulega vonar maður að þau þeirra sem hafa til þess áhuga, geðslag og hæfileika verði næstu arkitektúrstjörnur, en persónulega hef ég ekki síður áhuga á að stéttin sem slík fági og auki áfram sína þekkingu og tungumál, myndi með sér getu til að sjá hið mikla sóknarfæri í því að takast á um manngert umhverfi, til að styrkja og tryggja gæði ákvarðanatöku, framkvæmda og samfélagsmótunar.

 

Og reyndar held ég að það sé tímanna tákn, hvort sem það er þroskamerki eða nauðsyn, að skilja takmarkað gildi höfundaverks einstaklinga, sem hlýtur alltaf að vera ansi misvísandi í samhengi arkitektúrs.  Ég er þess algerlega fullviss að ástríða fyrir faginu, meðvitund og ábyrgð séu lykilþættir í skólun arkitekta – það er ekki reistur sá veggur eða grafinn sá grunnur sem ekki endurspeglar pólítik, samfélagslega afstöðu og valdastrúktúr,  myndar ramma um samfélag hvers tíma – og hefur þar með afgerandi áhrif á mótun þess.  Þannig á það auðvitað að vera, getur ekki verið öðru vísi og mun alltaf verða, hvort sem við tökum sjálf á því ábyrgð eður ei.

 

Því er kennslu í íslensku samhengi margt uppálagt.  Eitt er að tryggja að nemendur haldi héðan með viðunandi, helst sterkan, grunn til framhaldsnáms.  Annað er að reyna eftir mætti í lítilli einingu að tryggja að sem flestir nemenda nái að finna hvar styrkur þeirra liggur,  sjá þau lenda í sjálfum sér, til að gera sér skarpa grein fyrir hvert skal haldið í framhaldinu, á tveimur árum hafa nemendur tæplega mikið svigrúm til að flakka mikið á milli skóla eða landa.  Í þriðja lagi er skólinn vettvangur átaka um manngert umhverfi í íslensku samhengi, hvort sem um ræðir bæja- eða borgarþróun eða átök við hinn ægifagra og útstrekkta sjóndeildarhring.

 

Prófdómari hópsins í ár kom frá Kunstakademiets Arkitektskole í Kaupmannahöfn og hafði á því orð að það væru stórar álögur á nemendur að hugsa byggingar úti í þessari stórbrotnu náttúru.  Það sem er svo mikilvægt – en skiljanlega nokkuð óskiljanlegt fyrir þá sem koma utanfrá – er að fyrir okkur er ekki um val að ræða.  Við höfum tæpast lúxusinn af því að takast ekki á við þessa náttúru, sama hversu lamandi falleg hún er og hversu lamandi fá við erum.  Öll munum við sennilega, einhvern tíma á ferlinum og flest oft, þurfa að leggja byggingu út í þennan örlagavef sem lofandi öllu fögru syngur sína sírenusöngva en endar í mörgum tilfellum með niðurlægjandi glotti.

 

Aftur að útskriftarverkefni nemenda.  Öll fá þau sett fyrir sama verkefnið, sem í raun byggir á verkefni síðasta árs.  Nemendur hanna gönguskála sem að vetrarlagi skal nýtast sem skólasel til þekkingarmiðlunar um staðarhætti og er byggingin hugsuð í nágrenni Kleifarvatns.

 

Pílagrímaferð, ganga frá Reykjanestá yfir í Axarfjörð, er hugsuð sem útgangspunktur og er selið í ár annað hvort næstsíðasti næturstaður ferðalangsins, nóttina fyrir síðustu dagleiðina – eða áningarstaður eftir þá fyrstu.  Hin innri og ytri þrautaganga pílagrímsins er skoðuð og sett í margvíslegt samhengi, píslarvættið, líknin, lærdómurinn, allt verður þetta uppspretta hugleiðinga og innblásturs hjá nemendum, sem yfirfæra án efa lífsgönguna á lærdómsferil barnsins og að endingu sína eigin þrautargöngu í gegnum námið.

 

Verkefnið var hannað af kennarahópi síðasta árs, þeim Halldóri Eiríkssyni, Hólmfríði Ósmann Jónsdóttur og Hrefnu Björgu Þorsteinsdóttur, sem undir forystu Sigrúnar Birgisdóttur, nú deildarforseta Hönnunar- og arkitektúrdeildar, lögðu upp með seríu innleiðandi örverkefna fyrir annarlangt hönnunarverkefnið.   Í ár héldu Halldór, Hólmfríður og Hrefna Björg utan um hópinn ásamt undirritaðri.

 

Í gegnum örverkefnin lentu nemendur í sjálfum sér og skalanum, greindu umhverfið með ýmsum þeim greiningartólum sem þau hafa kynnst á fyrri stigum, hönnuðu arkitektónískar innsetningar í kringum Kleifarvatn sem byggðu á öðrum skynfærum en sjóninni, skoðuðu kortagerð í víðu samhengi (pílagríma)ferðalaga, litu inn í sín eigin draumarými og yfirfærðu í arkitektónískt samhengi.  Því má segja að öll lendi þau á ólíkum stöðum, með talsvert fjölbreytileg prógrömm út frá eigin sjónarhóli áður en lagt er af stað upp í sjálft hönnunarferli selsins.

 

Það er stolt „ljósmóðir,“ svo ég vitni í prófessor í myndlist við Listaháskólann, sem stendur og horfir yfir enn einn hópinn sem sprottið hefur fram og birst í gegnum verkefni sín, og sem kveður nú skólann á leið sinni út í  lífið.  Ég fylltist mikilli von þegar ég hóf kennslu við deildina fyrir bráðum sex árum síðan.  Gæði þess að sitja í svo litlum hópum og skoða umhverfi sitt eru mikil – með svo mikið aðgengi að ástríðufullum fulltrúum stéttarinnar sem skólinn hefur borið gæfu til að fá í kennslu, í samtali við stofnanir og sveitarfélög – en umfram allt í þeim friði sem helst fæst í akademísku umhverfi, til að spyrja til þess af forvitni og áhuga.  Og ekki síður að gagnrýna í gegnum eðli þessarra spurninga, án annarra hagsmuna en þeirra að fá tækifæri til að skilja hvað það sem þau hafa valið sér að ævistarfi sé fyrir þeim.  Að þau hafi fengið, í vernduðu umhverfi, að mynda með sér samtals-, samstarfs- og ágreiningsvettvang til að takast af heiðarleika og ærleika á um gæði fagsins, æfa sig að gagnrýna hvert annað í unggæðingslegum galsa sem síðan þróast í gagnkvæma virðingu og lærdómsþorsta – vona ég.

 

Hildigunnur Sverrisdóttir, arkitekt FAÍ og fagstjóri í arkitektúr við Listaháskóla Íslands.