Skilagrein starfshóps um menningarstefnu í mannvirkjagerð.

sundholl

Skilagrein starfshóps um menningarstefnu í mannvirkjagerð til mennta- og menningarmálaráðherra 

Með bréfi dags. 17. maí 2011 skipaði mennta- og menningarmálaráðherra nýjan starfshóp til þriggja ára til að þess að fylgja eftir tillögum í Menningarstefnu í mannvirkjagerð – stefnu íslenskra stjórnvalda í byggingarlist sem samþykkt var af ríkisstjórn í apríl 2007. Hópnum var m.a. ætlað að útfæra tillögur í menningarstefnunni frekar, kynna stefnuna sem víðast og fylgjast með framvindu stefnunnar. Hópurinn var skipaður sem hér segir:

Guðný Helgadóttir formaður, tilnefnd af mennta- og menningarmálaráðuneyti,

Dennis Davíð Jóhannesson tilnefndur af Arkitektafélagi Íslands,

Hafsteinn S. Hafsteinsson tilnefndur af fjármálaráðuneyti,

Halldóra Vífilsdóttir tilnefnd af Framkvæmdasýslu ríkisins,

Þorsteinn R. Hermannsson tilnefndur af innanríkisráðuneyti,

Hafsteinn Pálsson tilnefndur af umhverfisráðuneyti,

Kristín Ólafsdóttir tilnefnd af velferðarráðuneyti.

Þorsteinn og Kristín hættu störfum í hópnum en enginn fulltrúi frá viðkomandi ráðuneyti kom í stað þeirra.

Starfshópurinn hefur alls haldið 22 fundi.

Lögð hefur verið áhersla á innleiðingu menningarstefnunnar.  Á fyrstu fundum sínum fór starfshópurinn yfir tillögur fyrra hópsins til að greina stöðu einstakra verkefna og hvaða aðila ætti að boða til fundar til að ræða framhaldið.  Einstaka þættir stefnunnar hafa verið kynntir og útfærsla rædd á fundum með fulltrúum ýmissa stofnana og hópa. Tekið hefur verið á byggingarmálum ráðuneyta, menntamálum og rannsóknum, gæðaflokkum og flokkunarkefi fyrir framkvæmdir, hlutverki rannsóknasjóða, menningarstefnu í stórmannvirkjum, byggingarreglugerð og reglugerð um skipulagsmál. Einnig var menningarstefnan rædd í tengslum við gerð landsskipulagsstefnu.

Starfshópurinn  hélt fundi með ýmsum aðilum sem hér segir:

  • Þann 12. apríl 2012 var haldinn fundur um landsskipulagsstefnu. Fundinn sátu: Einar Jónsson frá Skipulagsstofnun, Sveinn Traustason frá Ferðamálaráði, Helga Haraldsdóttir frá iðnaðarráðuneyti og Sigríður Eyjólfsdóttir frá umhverfisráðuneyti. Landsskipulagsstefnan er sett til 12 ára á grundvelli ákvæða í skipulagslögum. Hún er hugsuð út frá landnotkun og skipulagi og nær til skipulagsmála á miðhálendi, búsetumynsturs og dreifðrar byggðar svo og skipulags á haf- og strandsvæðum. Menningarstefna í mannvirkjagerð hefur verið dregin inn í starfið og er hennar getið í landsskipulagsstefnunni. Framkvæmdir á einstökum svæðum sem landsskipulagsstefnan nær til eru fyrst og fremst á ábyrgð sveitarfélaga og því þyrftu þau að taka mið af menningarstefnunni þó að hún gilti fyrst og fremst fyrir ríkið.
  • Starfshópurinn  falaðist eftir fundi með Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Tryggvi Þórhallsson, lögfræðingur sambandsins, mætti á fund þann 3. maí 2012. Þar sem nýbúið væri að samþykkja ný lög um mannvirki og ný lög um skipulagsmál, taldi Tryggvi lag að koma af stað umræðu á vettvangi sveitarfélaga um menningarstefnu í mannvirkjagerð. Leitað var eftir því að menningarstefnan yrði kynnt á landsþingi Sambandsins, en vegna fyrirkomulags á undirbúningi þess var ekki talið mögulegt að koma því við að sinni. Tryggvi tók að sér að kynna málið á vettvangi Sambandsins, en einnig var ákveðið að boða skipulagsstjóra sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu til fundar.
  • Þar sem talsvert er um byggingarframkvæmdir innan kirkjunnar var ákveðið að fá framkvæmdastjóra kirkjuráðs, Guðmund Þór Guðmundsson, til fundar. Sá fundur var haldinn 23. maí 2012. Guðmundur greindi frá því að fasteignastefna hafi verið samþykkt á kirkjuþingi 2009 sem hefði svipuð markmið eins og eru í menningarstefnunni. Jöfnunarsjóður sókna veitir styrki til nýbygginga og viðhalds á kirkjum. Vænlegast er að koma sjónarmiðum menningarstefnunnar á framfæri í gegnum styrkveitingar úr sjóðnum þó að sóknirnar séu sjálfstæðar í störfum sínum. Guðmundur tók að sér að koma menningarstefnunni á framfæri innan kirkjunnar, einkum á prófastafundum sem hann taldi heppilegastan vettvanginn.  Starfshópurinn sendi Biskupsstofu bréf þar sem vakin var athygli á menningarstefnunni og þess óskað að hún yrði kynnt á vettvangi kirkjunnar.

 

  1. Á kynningarfundi um Nordic Built – sjálfbærnisáttmála í mannvirkjagerð í september 2012 var vakin athygli á menningarstefnunni og hvernig hún félli vel að norræna sáttmálanum. Ýmis ráðuneyti, stofnanir og fyrirtæki hafa undirritað norræna sáttmálann og styður það því við að m.a. ráðuneytin starfi í anda menningarstefnunnar.

 

  1. Þann 4. október 2012 var haldinn fundur með fulltrúum frá skipulagsstjórum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Fundinn sóttu: Ágústa Sveinbjörnsdóttir, skipulagssviði Reykjavíkurborgar, Málfríður Kristjánsdóttir, bygginga- og skipulagssviði Hafnarfjarðar og Finnur Birgisson, bygginga- og skipulagssviði Mosfellsbæjar. en fulltrúar alls sex sveitarfélaga voru boðaðir á fundinn. Menningarstefnan var kynnt. Á fundinum kom fram sú gagnrýni að byggingarlistagæði hefðu átt að koma skýrar fram í lögum um mannvirkjagerð og í reglugerðum sem settar hafa verið á grundvelli þeirra. Sama væri með lög og reglugerðir um skipulagsmál. Fyrri starfshópur hafði átt fundi með fulltrúum frá Mannvirkjagerð og Skipulagsstofnun einmitt til að ítreka mikilvægi þess að tekið væri tillit til atriða í menningarstefnunni. Á fundinum kom fram að Reykjavíkurborg mun setja gæðastefnu í manngerðu umhverfi sem hluta af nýju aðalskipulagi og Hafnarfjarðarbær notar menningarstefnuna í sínu aðalskipulagi.
  • Undir lok árs 2012 var þeirri hugmynd hreyft að eftirfylgni við menningarstefnu í mannvirkjagerð yrði færð til annars vegar Framkvæmdasýslu ríkisins og hins vegar Minjastofnunar Íslands þar sem þessar stofnanir leika að mörgu leyti lykilhlutverk í að innleiða vönduð vinnubrögð við gerð og viðhald mannvirkja hjá ríkinu. Framkvæmdasýsla ríkisins hafði þegar tekið að sér að vinna flokkunarkerfi fyrir byggingar og leggja fram hugmyndir um líftímakostnað á grundvelli menningarstefnunnar. Fulltrúi Arkitektafélags Íslands í starfshópnum greindi frá því að félagið teldi að eftirfylgninni væri betur komið fyrir hjá félaginu heldur en hjá Framkvæmdasýslunni. Félagið fengi styrk frá ráðuneytinu til að ráða starfsmann. Annars ætti eftirfylgnin að vera áfram hjá ráðuneytinu undir forystu annars konar samsettrar nefndar og verkefnisstjóra. Fleiri tóku undir að æskilegt væri að sérstakur verkefnisstjóri sinnti kynningu á menningarstefnunni og eftirfylgni á henni. Það hafa hins vegar ekki verið fjárhagslegar forsendur til þess. Hópurinn fór í gegnum menningarstefnuna og verkefnalistann og lagði mat á stöðuna. Út frá því valdi hann kafla í menningarstefnunni sem fela mætti Framkvæmdasýslu ríkisins, Minjastofnun Íslands og ráðuneytinu að annast. Starfshópurinn hélt svo fund þann 28. febrúar 2013 með fulltrúum Minjastofnunar Íslands og starfsmönnum ráðuneytisins sem fara með menningarminjar og safnamál til að ræða málin. Í framhaldi af fundinum fól ráðuneytið Minjastofnun og Framkvæmdasýslunni að annast ákveðna þætti í eftirfylgni á menningarstefnunni. Starfshópurinn hefur síðan haldið fund með fulltrúum þessara stofnana til að fara yfir hvernig þær hafa staðið að eftirfylgninni.
  1. Starfshópurinn fékk nýjan forstöðumann Skipulagsstofnunar á fund til að ræða starf stofnunarinnar að landsskipulagsstefnu og eftirfylgni á Evrópska landslagssamningnum og hvernig mætti tengja menningarstefnuna við þessa vinnu. Fundurinn var haldinn 10. desember 2013 og greindi Ásdís Hlökk Theódórsdóttir frá starfsemi stofnunarinnar á hinum ýmsu sviðum skipulagsmála og þeirri stefnumótunarvinnu sem að undanförnu hafði átt sér stað innan hennar.
  1. Þann 21. janúar 2014 kom Sigrún Birgisdóttir, deildarforseti hönnunar- og arkitekúrdeildar Listháskóla Íslands til að ræða hvernig skólinn ynni með menningarstefnuna í náminu. Lýsti hún náminu í skólanum og var það mat fulltrúa í starfshópnum inntak námsins styddi vel við megináherslur í menningarstefnunni.
  1. Starfshópurinn ræddi brýna nauðsyn þess að byggingarlistin fengi heimilisfesti í safni sem gæti safnað og dreift þekkingu um arkitektúr eftir árið 1900 og aukið skilning á arkitektúr meðal almennings og fagfólks. Málið var rætt á ofangreindum fundi með Minjastofnun Íslands og starfsmönnum ráðuneytisins í febrúar sl. Dennis Davíð Jóhannesson, fulltrúi AÍ í starfshópnum, og Pétur H. Ármannsson hjá Minjastofnun Íslands tóku að sér að fylgja málinu eftir og hafa rætt við aðila um möguleika í þessu sambandi m.a. að byggingarlistadeild yrði komið upp hjá Hönnunarsafni Íslands. Vinna þarf áfram að þessu máli.
  1. Eftir ríkisstjórnarskipti var menningarstefnan í mannvirkjagerð kynnt á ríkisstjórnarfundi.

Umræður á fundum starfshópsins voru m.a. um:

  • Mikilvægi þess að menningarstefnan væri sá „leiðarsteinn fyrir þá uppbyggingu á efnislegum innviðum íslensks samfélags sem hið opinbera mun standa fyrir“ eins og segir í ávarpsorðum ráðherra í stefnunni.
  • Hvort flokka ætti bæði byggingar og arkitekta líkt því sem Finnar gera, en Framkvæmdasýsla ríkisins mun kanna þetta nánar.
  • Hvort mismunandi gæðakröfur / gæðaflokkar gætu gilt fyrir sömu byggingu t.d. einn fyrir útlit og annar fyrir innra rými.
  • Hvort gera ætti kröfur um að byggingar færu í hönnunarsamkeppni eða hvort tengja ætti slíkt gæðaflokkunarkerfi.
  • Velt var fyrir sér hvort tengja ætti gæðaflokka bygginga við vistvæna vottun og skilgreina einkum byggingar sem væru ofan við það lágmark sem byggingarreglugerð skilgreinir.
  • Koma þyrfti á umhverfisvottunarkerfi sem tæki betur miðað af íslenskum aðstæðum en þau erlendu kerfi sem nú eru notuð.
  • Byggingarlistadeild yrði komið upp í Hönnunarsafni Íslands og yrði málið tekið upp þegar samningur um safnið væri endurnýjaður.
  • Æskilegt væri að hönnuðir (arkitektar) væri til ráðgjafar á byggingarstigi þó að hönnun væri lokið.
  • Hvort skilyrða ætti kostnaðarþátttöku ríkisins í hjúkrunarheimilum við að menningarstefnunni væri fylgt.
  • Skortur er á merkingum (upplýsingum) við ýmsar byggingar þar sem fjallað er um byggingarnar sjálfar.
  • Kynna þarf menningarstefnuna fyrir sveitarfélögum þó að hún gildi ekki fyrir byggingar á þeirra vegum.
  • Lögð var áhersla á að menningarstefnunnar væri getið í forvals- og keppnisgögnum.
  • Tengja ætti betur menningarstefnuna og landsskipulagsstefnu.

Þar sem upplagið að menningarstefnunni var uppurið lagði hópurinn til að hún yrði endurbirt á vef mennta- og menningarmálaráðuneytisins með ávarpi núverandi mennta- og menningarmálaráðherra og inngangi þar sem í stórum dráttum væri greint frá því sem gerst hafði síðan stefnan var samþykkt af ríkisstjórn árið 2007.

Hér að framan hefur í stórum dráttum verið greint frá því helsta sem starfshópurinn hefur gert á skipunartíma sínum. Án efa hefði mátt gera meira og betur þar sem mikilvægt er að menningarstefnan í mannvirkjagerð sé lifandi skjal hjá þeim sem koma að mannvirkjagerð á vegum ríkisins.

Þó að búið sé að færa eftirfylgni á stærstum hluta menningarstefnunnar til Framkvæmdasýslu ríkisins og til Minjastofnunar Íslands, telur starfshópurinn þörf á að hópur með fulltrúum frá ráðuneytum  og Arkitektafélagi Íslands svo og framangreindum stofnunum fylgist áfram með framgangi menningarstefnunnar. Því er lagt til að skipaður verði nýr starfshópur til þriggja ára.

Reykjavík, 30. apríl 2014

f.h. starfshópsins

Guðný Helgadóttir, formaður

Enn hefur enginn viðrað skoðun sína á þessu málefni, þú getur hafið umræðuna?

Deilið athugasemd

Arkitektafélag Íslands / Aðalstræti 2. 2.hæð / 101 Reykjavík  / +354 780 2228  / ai@ai.is / Pósthólf 590 – 121 Reykjavík
Skrifstofa Arkitektafélags Íslands er opin mánudaga til föstudaga milli kl. 9:00 og 13:00